Vergeet oliebollen: Zo vieren de Kelten het nieuwe jaar
(Global Heart) Ontdek de fascinerende wereld van Keltische nieuwjaarstradities. Van de Schotse Hogmanay tot de Ierse broodrituelen: zo dwingen onze buren geluk af voor het nieuwe jaar.
Dit zijn de meest bijzondere nieuwjaarsgebruiken van onze buren
Terwijl Nederland zich opmaakt voor de traditionele oliebollen en het vuurwerk, kijken we over de Noordzee naar onze Keltische buren. In Ierland, Schotland en Wales is de jaarwisseling namelijk meer dan alleen een feestje; het is een moment vol eeuwenoude rituelen en symboliek. Van het slaan met brood tegen de muren tot mysterieuze bezoekers aan de deur: de Keltische tradities bieden een uniek kijkje in hoe men vroeger het noodlot probeerde te bezweren.
Waar wij goede voornemens maken, richten de Kelten zich traditioneel op het fysiek en spiritueel reinigen van de leefomgeving. Hoewel elk land zijn eigen nuances heeft, vormen twee tradities de basis in de gehele Keltische wereld: de grote schoonmaak en de zogenaamde ‘First Footing’.
De bezem door het jaar
De Keltische nieuwjaarsschoonmaak is een serieuze zaak. Het gaat hier niet om een snelle opruimbeurt voor de visite, maar om een grondige reiniging van boven tot onder. De gedachte erachter is puur symbolisch: door het vuil van het afgelopen jaar fysiek te verwijderen, maak je spiritueel ruimte voor het nieuwe.
Een diepgeworteld gebruik hierbij is het zuiveren van de kamers met rook. Bewoners lopen met smeulende kruiden, zoals distels, door elke kamer om negatieve energie en kwade geesten te verjagen. Pas als het huis letterlijk en figuurlijk ‘schoon’ is, kan men zich richten op wie er over de drempel komt.
First Footing: De eerste gast bepaalt het jaar
Dit brengt ons bij de traditie van de ‘first footing’ (letterlijk: “de eerste voetzetting”). Men gelooft dat de allereerste persoon die na de klokslag van twaalf uur je huis binnentreedt, het lot van het huishouden voor het komende jaar bepaalt.
Om het geluk gunstig te stemmen, moet deze ‘first footer‘ aan specifieke criteria voldoen. De ideale gast is een lange, donkerharige man. Dit stamt vermoedelijk uit de tijd van de Vikingen; een blonde man aan de deur betekende destijds vaak onraad, terwijl een donkerharige man werd geassocieerd met een veilige, lokale bewoner.
Een goede gast komt bovendien nooit met lege handen en brengt symbolische geschenken mee: kolen voor warmte, brood voor voedsel, zout voor gezondheid en whisky om te proosten. Hoewel men tegenwoordig minder zwaar tilt aan uiterlijke kenmerken, blijft de essentie — gastvrijheid en de wens voor een overvloedig jaar — de kern van de nieuwjaarsviering.
Schotland: Het vurige spektakel van Hogmanay
Nergens is deze traditie zo levendig als in Schotland, waar oud en nieuw ‘Hogmanay’ wordt genoemd. Dat dit feest hier groter is dan Kerstmis, heeft een historische reden. Tijdens de Reformatie in de 17e eeuw werd Kerstmis door de Schotse Kerk verboden. Omdat de Schotten toch behoefte hadden aan feestelijkheid, verschoof alle energie naar de jaarwisseling.
Hogmanay kent een aantal onmisbare kenmerken:
Auld Lang Syne: Hoewel dit lied wereldwijd gezongen wordt, is het een essentieel onderdeel van de Schotse identiteit. De tekst is gebaseerd op een gedicht van de Schotse nationale dichter Robert Burns en gaat over het eren van oude vriendschappen terwijl men het glas heft op de toekomst.
Vuurrituelen: Vuur speelt een centrale rol tijdens Hogmanay. Naast de wereldberoemde vuurwerkshows in Edinburgh, worden in dorpen enorme vreugdevuren ontstoken en fakkeloptochten gehouden. In Stonehaven zwaaien de Fireball Swingers zelfs met brandende bollen aan kettingen om de geesten van het oude jaar te verbranden en het licht van de zon te verwelkomen. Dit ritueel vindt zijn oorsprong in oude zonnewende-ceremonies om de zon terug te roepen en de wereld te zuiveren.
De “Ne’er Day” steak pie: Op 1 januari eten veel Schotse families traditioneel een steak pie. Historisch gezien was dit de eerste dag dat men niet hoefde te werken, en de pastei van de lokale slager was de perfecte, makkelijke maaltijd na een nacht vol festiviteiten.
Het feestvieren zit de Schotten in het bloed: Hogmanay loopt vaak door tot 2 januari, een officiële vrije dag om de uitgebreide ronde langs vrienden en familie af te maken.
Ierland: Brood en de route van geluk
Steken we de Ierse Zee over, dan zien we dat de Ieren hun eigen methoden hebben om het noodlot te bezweren. Naast de First Footing kennen zij de opvallende traditie van het ‘broodslaan’. Men slaat met kerstbrood tegen de muren en deuren om de laatste restjes pech letterlijk het huis uit te jagen.
Ook het respect voor de doden speelt een grote rol bij de Ierse jaarwisseling. In lijn met het oude Keltische festival Samhain is het nog steeds een gebruik om een extra plek aan de tafel te dekken voor overleden dierbaren. De voordeur wordt vaak niet op slot gedaan, zodat de geesten van voorouders ongehinderd naar binnen kunnen treden.
Daarnaast letten gasten goed op de route. Bezoekers horen op nieuwjaarsdag via de voordeur naar binnen te komen, maar het pand via de achterdeur te verlaten. Volgens volksgeloof neem je op die manier de slechte energie van het oude jaar direct met je mee naar buiten.
Wales: De Mari Lwyd en een schone lei
In Wales draait de jaarwisseling vooral om een schone lei, ook op financieel gebied. Het is een erezaak om alle openstaande schulden vóór de jaarwisseling af te betalen.
Het meest spectaculaire Welshe gebruik is de ‘Mari Lwyd’: een groep mannen die met een versierde paardenschedel op een stok langs de deuren trekt. Er volgt een poëtische woordenstrijd (pwnco) in het Welsh tussen de bewoners en de groep buiten. Pas als de bewoners de strijd opgeven, mogen de mannen naar binnen voor een glas whisky. Het is een luidruchtige en kleurrijke traditie die de overgang naar het nieuwe jaar markeert.
Een universele wens
Of het nu gaat om het zwaaien met vuurballen in Schotland, het slaan met brood in Ierland of de mysterieuze Mari Lwyd in Wales; de kern van deze Keltische tradities is universeel. Het is het diepmenselijke verlangen om de lasten van het verleden achter te laten en met een schone lei, omringd door vriendschap en goede moed, aan een nieuw hoofdstuk te beginnen.
Welke van deze tradities zou jij weleens in het echt willen beleven? De Schotse vuurballen of toch de Ierse gastvrijheid?
Bron: Global Heart
Je kunt ook interesse hebben in:
