De toekomst is levend: Hoe schimmels de bouw kunnen transformeren

(Global Heart) Stel je eens voor: gebouwen die zichzelf repareren, de lucht zuiveren en groeien uit landbouwafval. Dit klinkt misschien als sciencefiction, maar in laboratoria, zoals bij de Universiteit Utrecht in Nederland, wordt er hard gewerkt aan deze revolutionaire realiteit. Professor Han Wösten en zijn collega’s zijn ervan overtuigd dat de sleutel tot duurzaam bouwen ligt in schimmels.

Een bouwsteen uit de natuur

Het gaat hier niet om schimmel in de badkamer, maar om mycelium, het ondergrondse, wortelachtige netwerk van paddenstoelen. Mycelium fungeert in de natuur als een communicatienetwerk en is nu in beeld als de basis voor een compleet nieuwe klasse van materialen: Engineered Living Materials (ELMs), oftewel Ontworpen Levende Materialen.

Professor Wösten, moleculair bioloog, is betrokken bij Fungateria, een Europees onderzoeksproject. Hun doel is ambitieus: materialen creëren die niet alleen in de gebouwde omgeving bestaan, maar er ook actief aan deelnemen. Door mycelium te combineren met bacteriën, ontwikkelen ze materialen die kunnen groeien, beschadigingen kunnen herstellen en zelfs veranderingen in hun omgeving kunnen waarnemen. Denk aan isolatie die zijn eigen scheuren dicht, of een muur die koolstofdioxide absorbeert.

“Over tien jaar zouden we de eerste gebouwen van schimmels moeten hebben”, voorspelt Wösten.

Van afval naar architectuur

De voordelen voor het milieu zijn enorm. Het proces begint met het voeden van de schimmeldraden (hyfen) met landbouwafval. Dit afval wordt omgezet in een composiet dat sterk, licht, isolerend en, heel belangrijk, biologisch afbreekbaar is.

De bouwsector is verantwoordelijk voor meer dan een derde van al het afval in de EU. Bovendien draagt de winning en productie van traditionele materialen aanzienlijk bij aan de nationale emissies. Schimmelgebouwen bieden hier een elegante oplossing: ze verminderen de CO2-uitstoot drastisch én geven bestaand afval een hoogwaardige nieuwe bestemming.

Een nieuwe manier van denken over bouwen

Het idee van ‘levende’ gebouwen kan aanvankelijk vreemd of ongemakkelijk overkomen. Professor Phil Ayres, expert in biohybride architectuur aan de Royal Danish Academy, moedigt een verandering in perspectief aan.

“We eten al honderden jaren voedsel met levende organismen”, merkt Ayres op. “We bekijken de mogelijke toepassingen van deze organismen in de bouw nog maar zo’n 20 jaar.”

Ayres stelt voor om architectuur niet langer te zien als statisch en volledig beheersbaar. Omdat alle constructies in de loop van de tijd veranderen, kunnen we, als we gebouwen meer gaan beschouwen als organismen in een voortdurende staat van verandering, architectuur creëren die ecologisch beter is geïntegreerd.

Veiligheid en controle

Natuurlijk is controle essentieel. Onderzoekers willen niet dat de materialen ‘verspreiden’. De veelgebruikte soort, de waaiertjeszwam (Schizophyllum commune), gedijt op dood hout. Om te voorkomen dat het uiteindelijk zijn eigen houten draagconstructie zou ‘opeten’, hebben wetenschappers methoden ontwikkeld om de groei te beheersen:

1. Omgevingsbeheersing: Het manipuleren van de groei door middel van licht en temperatuur.
2. Bacteriële controle: Het gebruik van speciaal ontwikkelde bacteriën (van de Universiteit Gent). Deze bacteriën voeden de schimmel met essentiële voedingsstoffen en zodra ze worden verwijderd of vernietigd, stopt de groei. Sommige bacteriën zijn zelfs geprogrammeerd om schimmelwerende stoffen vrij te geven als extra beveiliging.

Deze myceliummaterialen hebben al een indrukwekkende veerkracht getoond tegen droogte en hoge temperaturen, wat een uitstekend teken is gezien de toenemende extreme weersomstandigheden.

De toekomst vormgeven

De toekomst ziet er groen uit, en misschien ook een beetje sponsachtig. Wösten schetst een beeld: “Ik kan me voorstellen dat we complete gebouwen gaan kweken, waarbij het hout de dragende structuur vormt en de schimmel meegroeit langs en tussen de houten frames.”

Naarmate steden zoeken naar groenere, slimmere en meer adaptieve manieren om te bouwen, biedt schimmelarchitectuur een radicaal nieuw perspectief: materialen die niet alleen door de natuur zijn geïnspireerd, maar er ook een integraal deel van uitmaken. De toekomst van de bouw zou zomaar eens levend kunnen zijn.

Bron: Global Heart

Je zou ook interesse kunnen hebben in:

Eindhoven krijgt als eerste stad ter wereld bewoonbare huizen die zijn gemaakt met een 3D-printer

Breda wordt Nationaal Park City en zet veelbelovende koers uit voor groener stedelijk leven