Waarom insecten verdwijnen en wat jij kunt doen – een gids om de natuur te helpen
(Global Heart) Insectenpopulaties staan onder druk, en dat is slecht nieuws voor de hele natuur. Gelukkig kun je zelf veel doen om deze belangrijke beestjes te helpen. Of je nu een grote tuin hebt of alleen een balkon, er zijn genoeg gemakkelijke en effectieve manieren om een verschil te maken.
Eenvoudige en effectieve manieren om insecten te beschermen
Van het uitdoen van het licht tot het laten liggen van bladeren. Door zelfs maar een paar van deze acties uit te voeren, kun je een tastbare positieve impact hebben op insectenpopulaties en bijdragen aan gezondere, veerkrachtigere ecosystemen. Zo kun je meehelpen:
In je tuin of buitenruimte
Gebruik geen bestrijdingsmiddelen:
Dit is de belangrijkste stap. Vermijd alle synthetische pesticiden, herbiciden en fungiciden, want die zijn erg giftig voor insecten. Deze chemicaliën zijn ontworpen om leven te doden of te onderdrukken, en ze zijn extreem giftig voor insecten, zelfs in kleine hoeveelheden. Kies in plaats daarvan voor natuurlijke en biologische methoden om plagen te beheersen. Werk met de natuur, niet ertegen. Een gezonde, diverse tuin met voldoende roofinsecten (zoals lieveheersbeestjes, gaasvliegen en sluipwespen) en vogels kunnen vaak zelf plagen onder controle houden. Door geen chemicaliën te gebruiken, creëer je een veilige en bloeiende omgeving waarin insecten kunnen gedijen. Dit is de basis van elke insectenvriendelijke tuin.
Verminder je gazongrootte:
Voor insecten bieden traditionele, kortgemaaide gazons helaas weinig tot geen ecologische waarde. Ze zijn te vergelijken met groene woestijnen: Er is nauwelijks voedsel, geen schuilplaats en geen nestgelegenheid voor de meeste insectensoorten. Overweeg daarom om een deel van je gazon op te offeren en deze om te vormen tot bedden met inheemse planten. Inheemse planten zijn van onschatbare waarde omdat ze zich hebben geëvolueerd met de lokale insectenpopulaties.
Plant inheemse soorten:
Inheemse planten bieden specifiek voedsel en onderdak aan lokale insecten. Lokale insecten zijn meestal samen met lokale planten geëvolueerd en hebben zich aangepast aan specifieke bloeivormen of bladtexturen. Sommige bijen bezoeken bijvoorbeeld maar één specifieke bloemsoort. Door inheemse planten te planten in plaats van exotische, creëer je een natuurlijk buffet voor je lokale bestuivers. Bonus: Inheemse planten zijn meestal sterker en hebben minder water en onderhoud nodig, dus ze zijn ook beter voor je tuin.
Begin met composteren:
Zelfs op de koudste winterdagen bieden composthopen een warme, veilige habitat voor insecten. Na verloop van tijd verbetert compost ook de bodemstructuur en vruchtbaarheid en biedt het voedsel en habitat voor andere insecten.
Zorg voor plantendiversiteit:
Bied een verscheidenheid aan bloemen (verschillende vormen, kleuren, bloeitijden), grassen, struiken en bomen om een breder scala aan insectensoorten te ondersteunen. Plant bijvoorbeeld een mix van bloemen die op verschillende tijdstippen bloeien, van de vroege lente tot de late herfst. Zo is er altijd voedsel beschikbaar.
Plant in groepen:
Plant bloemen in grotere groepen bij elkaar. Voor bijen, vlinders en andere bestuivers veel gemakkelijker om een grote ‘landingstrip’ van bloemen te spotten dan een paar losse bloemetjes verspreid over de tuin. Dit vergroot de kans dat ze je tuin bezoeken en bestuiving plaatsvindt. Wanneer insecten eenmaal een groep bloemen hebben gevonden, kunnen ze efficiënter nectar en stuifmeel verzamelen. Ze hoeven minder ver te vliegen tussen de bloemen, wat hen energie bespaart en hen langer in je tuin houdt.
Creëer schaduwrijke plekken:
Net als mensen kunnen insecten last hebben van te veel zon. Of je nu een boom, struik of een hekwerk plaatst, deze schaduwplekken helpen insecten om hun temperatuur te reguleren en hittegolven te overleven.
Plaats waterbronnen:
In een opwarmende wereld komt droogte hard aan bij insecten. Help ze hydrateren door ondiepe kommen met water in je tuin of op je balkon te zetten. Voeg kiezels, knikkers of kurken toe zodat de bijen niet verdrinken. Uit onderzoek blijkt dat bijen de voorkeur geven aan enigszins troebel water omdat het rijker is aan voedingsstoffen. Maak je dus geen zorgen als je bijenbad niet sprankelend schoon is. Een ondiepe schaal met kiezels of een vogelbad kan een veilige drinkplek zijn voor insecten.
Strooi wat grind:
De meeste bijen leven niet in korven, ze nestelen in de grond. Een dunne laag grind of platte stenen helpt solitaire bijen bij het graven en nestelen.
Laat het wat rommelig:
Laat bladafval, dood hout en takkenhopen maar liggen. Deze bieden cruciale beschutting, overwinteringsplekken en voedsel voor veel insecten. Rupsen, kevers en zelfs vuurvliegjes overwinteren in bladafval.
Onkruid wieden met de hand:
Gebruik geen glyfosaat. Dit veelgebruikte herbicide schaadt de immuniteit van insecten en decimeert de biodiversiteit in de bodem. Onkruid handmatig verwijderen of oplossingen op basis van azijn gebruiken is veiliger en verbindt je met je tuin. Bovendien is het een verrassend goede workout.
Vermijd veelvuldig spitten:
Spitten in de tuin klinkt misschien logisch, maar het veelvuldig omwoelen van de bodem kan schadelijker zijn dan je denkt. Het verstoort namelijk de complexe en kwetsbare ecosystemen die zich ondergronds bevinden. Deze bodemecosystemen zijn de thuisbasis van talloze nuttige insecten en hun larven, maar ook van wormen, schimmels en bacteriën die essentieel zijn voor een gezonde tuin. Gelukkig zijn er uitstekende alternatieven om je bodem gezond te houden zonder intensief te spitten; bijvoorbeeld mulchen, oppervlakkig wieden, groenbemesters , bemesten en/of composteren.
Maai minder vaak je gazon:
Een perfect gemaaid gazon is een ecologische woestijn voor insecten. Door je gras langer te laten groeien, geef je wilde bloemen de kans om te bloeien, wat direct meer voedsel en schuilplaatsen biedt. Zelfs door slechts eens in de twee weken te maaien in plaats van wekelijks, kun je de biodiversiteit aanzienlijk verhogen. Als je de ruimte hebt, overweeg dan om een deel van je tuin om te toveren tot een bloeiende wildbloemenweide.
Leg een vlindertuin aan:
Richt je op planten en bloemen die rijk zijn aan nectar en stuifmeel om bijen, vlinders en andere bestuivers aan te trekken. Het succes van je vlindertuin hangt af van de juiste plantenkeuze. Denk daarbij aan soorten die rijk zijn aan nectar (energie voor volwassen insecten) en stuifmeel (eiwitten en voedingsstoffen voor larven en jonge insecten). Dit zijn enkele betrouwbare planten die een feestmaal bieden voor bestuivers: Vlinderstruik, lavendel, sedum, zonnehoed, aster, tijm rozemarijn, bieslook, distels, wilde marjolein, duifkruid, verbena.
Zaai inheemse wilde bloemen:
Verander kale plekken in je tuin of langs de weg in bruisende insectenparadijzen door inheemse wilde bloemen te zaaien. Deze planten zijn essentieel voor bijen, vlinders en kevers. Het is een gemakkelijke en goedkope manier om direct bij te dragen aan de lokale biodiversiteit.
Steun natuurlijke plaagbestrijders:
Uilen en vleermuizen zijn natuurlijke bondgenoten in de strijd tegen insectenplagen. Wanneer zij verdwijnen, is de kans groter dat er chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Je kunt deze dieren helpen door vleermuiskasten op te hangen, oude bomen te behouden en ‘s nachts de verlichting te minimaliseren. Meer vleermuizen en uilen betekenen minder pesticiden, wat gunstig is voor alle insecten.
Maak je eigen- of plaats een insectenhotel:
Help solitaire bijen en andere nuttige insecten aan een veilige plek om te nestelen door een insectenhotel te maken of te plaatsen. Deze structuren, vaak gevuld met holle stengels, geboorde blokken hout of bamboe, bieden essentiële schuil- en nestplekken. Solitaire bijen zijn niet agressief en leveren een cruciale bijdrage aan de bestuiving, dus het is een win-winsituatie!
Laat zaadhoofden staan:
Weersta de drang om in de herfst alles netjes op te ruimen in de tuin. Door zaadhoofden van uitgebloeide planten te laten staan, voorzie je niet alleen vogels van voedsel gedurende de winter, maar creëer je ook vitale overwinteringsplekken voor veel insecten. Veel insectenlarven en poppen brengen de koudere maanden door in deze droge stengels en zaaddozen.
Overweeg een vijver of waterpartij:
Zelfs de kleinste vijver of waterpartij kan een enorme aanwinst zijn voor de biodiversiteit in je tuin. Water is essentieel voor het leven, en een waterbron trekt libellen, waterjuffers, waterkevers en andere fascinerende waterinsecten aan. Zorg voor een geleidelijke oever, zodat insecten gemakkelijk in en uit het water kunnen komen.
Gebruik mulch met mate:
Hoewel mulch een fantastische bondgenoot is in de tuin – het onderdrukt onkruid, houdt vocht vast en verbetert de bodem – is het belangrijk om het met mate te gebruiken. Zeer dikke lagen mulch kunnen namelijk een barrière vormen voor grondnestelende insecten, zoals veel soorten solitaire bijen en kevers. Deze insecten hebben toegang tot de onbedekte bodem nodig om hun nesten te graven of om uit de grond te komen als ze overwinterd hebben. Streef naar een laag mulch van zo’n 5-7 centimeter. Zorg er ook voor dat je rond de basis van planten en struiken wat ruimte openlaat. Als je weet dat er specifieke plekken zijn waar bijen nestelen, kun je die plekken helemaal vrij houden van mulch. Zo profiteer je van de voordelen van mulch zonder de waardevolle grondnestelende insecten te belemmeren.
Creëer een balkon- of raamtuin:
Geen tuin? Geen probleem. Een zonnige vensterbank of balkon met inheemse bloeiende planten kan een reddingslijn zijn voor reizende bestuivers. Een enkele bloeiende pot kan vlinders of bijen in stedelijke jungles van nectar en rust voorzien. Het is kleinschalig habitatherstel en het ziet er nog mooi uit ook.
Algemene acties en leefstijlkeuzes
Doe buitenverlichting ‘s nachts uit:
Lichtvervuiling is een belangrijke oorzaak van insectensterfte. Constant kunstlicht verstoort het gedrag van insecten, hun voortplanting en zelfs hun manier van eten. Gebruik bewegingssensoren, lampen met een lager wattage of schakel buitenlampen gewoon uit als ze niet nodig zijn. Zo verminder je de lichtvervuiling, bescherm je het insectenleven en bespaar je op je energierekening.
Vermijd giftige ontvlooiingsmiddelen:
Veel vlooienbehandelingen voor huisdieren bevatten chemicaliën zoals imidacloprid, die verwoestend zijn voor insecten en in waterwegen terechtkomen. Als je je huisdier moet behandelen laat ze dan een maand niet zwemmen. Beter nog, kijk naar niet-chemische vlooienoplossingen zoals essentiële oliën.
Wees bewust van je medicijngebruik:
Het verband tussen jouw antibiotica en de afname van insecten lijkt misschien vergezocht, maar wat je doorspoelt, eindigt uiteindelijk in de natuur en kan daar grote schade aanrichten. Neem medicijnen altijd zoals voorgeschreven en gooi ze nooit door het toilet. Lever ongebruikte of oude medicijnen in bij de apotheek via hun terugnameprogramma’s.
Steun biologische en duurzame boerderijen:
Deze boerderijen gebruiken vaak minder bestrijdingsmiddelen en geven prioriteit aan duurzame praktijken die gunstig zijn voor de gezondheid, biodiversiteit en insectenpopulaties. Let op keurmerken: Zoek naar keurmerken zoals EKO of Demeter voor gegarandeerd biologische producten. Vraag ook gewoon aan de boer hoe ze werken!
Vermijd pesticiden:
Dit is essentieel! Chemische bestrijdingsmiddelen doden niet alleen ‘schadelijke’ insecten, maar ook de bestuivers die je juist wilt aantrekken. Kies voor natuurlijke methoden.
Eet waar mogelijk biologisch:
De pesticiden en herbiciden uit de reguliere landbouw zijn een van de grootste boosdoeners van de insectensterfte. Biologische landbouw vermijdt deze synthetische chemicaliën, wat insecten een broodnodige adempauze geeft. Zelfs als je maar één biologisch product per week koopt, steun je al een schonere manier van boeren.
Kies plasticvrije stoffen:
Denk aan de stof van je kleding. Wist je dat je polyester trui per wasbeurt honderdduizenden microplasticvezels kan afgeven? Deze minuscule deeltjes komen via het riool in onze waterwegen terecht, waar ze giftig zijn voor insecten. Probeer waar mogelijk over te stappen op natuurlijke stoffen zoals wol, zijde, linnen of biologisch katoen. Elke keer dat je voor een plasticvrij alternatief kiest, draag je bij aan een schonere leefomgeving voor insecten.
Verminder je algehele plasticgebruik:
Minder plastic betekent meer leven. Van voedselverpakkingen tot wegwerpbestek, plastic breekt langzaam af tot minuscule microplastics. Deze deeltjes vervuilen onze ecosystemen en vormen een bedreiging voor al het leven. Je kunt hier eenvoudig iets aan doen: Koop producten in grotere hoeveelheden, sla flesjes water over en gebruik een herbruikbare fles, neem altijd je eigen herbruikbare tassen mee. Elke keer dat je kiest voor een plasticvrij alternatief, bescherm je de leefgebieden van insecten. Een kleine aanpassing in jouw routine kan een groot verschil maken voor hun voortbestaan!
Meld invasieve soorten:
Invasieve insectensoorten, zoals de Aziatische hoornaar, kunnen een verwoestend effect hebben op inheemse populaties. Informeer jezelf over welke bedreigingen actief zijn in jouw regio en rapporteer waarnemingen via gespecialiseerde apps of websites. Door snel te handelen, help je de verspreiding te voorkomen en onze lokale insecten te beschermen.
Steun lokale imkers:
Door honing direct van een imker uit de buurt te kopen, help je hen om hun ambacht voort te zetten. Imkers spelen een cruciale rol in het behoud van bijenpopulaties en daarmee onze ecosystemen. Lokale imkers plaatsen hun bijenkasten vaak in de omgeving. Deze bijen bestuiven bloemen, gewassen en bomen in jouw directe omgeving, wat essentieel is voor de biodiversiteit en de voedselproductie. Hoe meer lokale imkers, hoe gezonder de lokale natuur.
Verklein je ecologische voetafdruk:
Klimaatverandering is momenteel de grootste bedreiging voor insecten wereldwijd. Door je eigen uitstoot van broeikasgassen te verminderen, draag je direct bij aan het verzachten van deze existentiële crisis. Kies vaker voor de fiets of te voet, vlieg minder en isoleer je woning. Elke vermeden ton koolstof beschermt talloze kleine levens.
Wees voorzichtig met ongediertebestrijding binnenshuis:
Als je binnenshuis last hebt van ongedierte, kies dan altijd voor niet-giftige methoden. Chemische bestrijdingsmiddelen zijn niet alleen schadelijk voor de insecten die je probeert te weren, maar kunnen ook een risico vormen voor je huisdieren, je gezin en het bredere milieu. Denk aan vallen, afdichtingen om toegang te blokkeren, of natuurlijke afweermiddelen zoals kruiden of essentiële oliën, voordat je naar agressievere middelen grijpt.
Pleiten voor groene ruimten:
Haal de stoeptegels eruit. Help mee om de leefomgeving voor insecten en andere wilde dieren te vergroten door groene ruimten in je gemeenschap te steunen. Word actief in lokale initiatieven die gericht zijn op het creëren en beschermen van parken, groenstroken, groendaken en andere natuurgebieden. Deze plekken dienen als cruciale toevluchtsoorden en corridors voor insecten, vooral in stedelijke gebieden.
Verminderen, hergebruiken, recyclen:
Je dagelijkse consumptiegedrag heeft een directe impact op insecten. Door minder te consumeren, te hergebruiken wat je al hebt en te recyclen, verminder je de vraag naar nieuwe hulpbronnen. Dit leidt tot minder mijnbouw, ontbossing en habitatvernietiging elders in de wereld, wat cruciaal is voor het behoud van de biodiversiteit van insecten.
Accepteer wat “onkruid”:
Veel planten die we routinematig als “onkruid” beschouwen, zijn in werkelijkheid waardevolle voedselbronnen en gastheerplanten voor diverse insecten. Denk aan paardenbloemen, brandnetels of klaver. Overweeg om in minder strakke delen van je tuin – of in een speciale “wilde hoek” – deze ‘ongewenste’ planten te laten staan. Je zult verrast zijn welke bestuivers en rupsen ervan profiteren.
Informeer jezelf en anderen:
Leer over de insecten in jouw omgeving en deel je kennis met vrienden en familie. Educatie is de sleutel tot het creëren van een bredere beweging voor natuurbescherming.
Help mee met tellen
- Doe vrijwilligerswerk: Raak betrokken bij lokale natuurbroeders die zich richten op herstel van leefgebieden of het monitoren van insecten.
- Help mee met tellen: Onderzoek naar insecten wordt bemoeilijkt door een gebrek aan goede populatiegegevens. Om deze leemte op te vullen, wenden sommige onderzoekers zich tot informatie van vrijwilligers. Er zijn verschillende manieren waarop je kunt meedoen met het tellen van insecten, afhankelijk van je interesses en hoeveel tijd je hebt.
Nationale tellingen en onderzoeken
In Nederland zijn er regelmatig burgerwetenschapsprojecten waar je aan mee kunt doen. Deze projecten zijn vaak gericht op specifieke insectengroepen en helpen wetenschappers een beter beeld te krijgen van populaties en trends.
- Vlinders: De Vlinderstichting organiseert verschillende tellingen, zoals de Tuinvlindertelling in de zomer. Hierbij tel je een half uur lang de vlinders in je tuin of op een balkon. Ze hebben ook een wekelijks meetnet vlinders waar je als vrijwilliger wekelijks een vaste route loopt om vlinders te tellen.
- Bijen en hommels: De Nationale Bijentelling is een jaarlijks evenement waarbij iedereen wordt opgeroepen om een half uur bijen en hommels te tellen in de tuin. Dit geeft waardevolle informatie over de verschillende soorten en hun verspreiding.
- Libellen en waterjuffers: Voor liefhebbers van waterinsecten zijn er projecten zoals het Meetnet Libellen, waarbij je op vaste routes libellen en waterjuffers telt.
- Algemeen insecten tellen: Soms zijn er ook bredere tellingen, zoals de Nationale Insectentelling, die gericht is op een breder scala aan insecten.
Waarom is jouw hulp belangrijk?
Door mee te tellen, help je wetenschappers:
- Inzicht krijgen in populaties: Hoeveel insecten zijn er van een bepaalde soort? Neemt het aantal toe of af?
- Verspreiding in kaart brengen: Waar komen bepaalde insecten voor? Veranderen hun leefgebieden?
- Effecten van klimaatverandering en habitatverlies meten: Zijn er soorten die extra kwetsbaar zijn?
- Beleid en bescherming verbeteren: De gegevens helpen overheden en natuurorganisaties om betere beslissingen te nemen over hoe ze insecten kunnen beschermen.
Het is een leuke en leerzame manier om meer over de natuur te leren, ook voor je kinderen, en tegelijkertijd een waardevolle bijdrage te leveren. Zoek de telling die jou het meest aanspreekt en draag je steentje bij!
Heb je al een idee welke insecten je graag zou willen tellen?
Hoe kun je meedoen?
- Houd de websites van natuurorganisaties in de gaten: Organisaties zoals de Vlinderstichting, EIS Kenniscentrum Insecten, Natuurpunt (in België), Tuintelling.nl, en Sovon Vogelonderzoek Nederland organiseren regelmatig tellingen waarvoor je je kunt aanmelden of waar je spontaan aan mee kunt doen.
- Download apps: Er zijn handige apps zoals Waarneming.nl (en de internationale versie iNaturalist) waarmee je waarnemingen van allerlei planten en dieren kunt doorgeven, inclusief insecten. Je kunt foto’s uploaden en experts helpen je waarnemingen te bevestigen. Dit is een doorlopende manier om bij te dragen.
- Doe mee aan specifieke evenementen: Veel tellingen vinden plaats in een specifieke periode, vaak in de lente of zomer. Zoek online naar “Nationale [insectensoort] telling” om te zien wanneer de volgende plaatsvindt.
Door deze eenvoudige stappen te volgen, kun je een significant verschil maken voor de insecten in jouw omgeving en daarbuiten. Wat is de eerste stap die jij gaat zetten?
Bron: Global Heart
Je zou ook interesse kunnen hebben in:
