Daten met een kogelvis: als liefde ineens te dichtbij komt

(Global Heart) Herken je dat? Je bent een paar keer op date geweest met iemand die echt leuk is. De sfeer zit er goed in; de gesprekken zijn boeiend en er ontstaat een oprechte klik. Maar dan, tijdens een gezellig diner, stelt de ander een vraag die nét iets te diep gaat. Een subtiele toespeling op de toekomst of een vraag over je kinderwens. In plaats van een warm gevoel, bekruipt je ineens een ijskoude huivering. Je schiet in de verdediging, kapt het contact snel af en besluit dat deze persoon het tóch niet is.

Waarom we onze stekels opzetten zodra een relatie serieus wordt

Als dit een eenmalig incident is, spreken we simpelweg van een gebrek aan chemie. Maar wanneer dit patroon zich keer op keer herhaalt zodra iemand emotioneel te dichtbij komt, ben je wellicht een ‘puffer fish’, oftewel een kogelvis. Geen echt zeewezen natuurlijk, maar een psychologische metafoor voor iemand die hardnekkig mensen op afstand houdt zodra  kwetsbaarheid om de hoek komt kijken.

Ben jij een kogelvis in de liefde?

De term ‘puffer fish‘ werd populair gemaakt door Kati Morton, een ervaren gezinstherapeut en auteur. Zij hoorde het concept jaren geleden al van haar eigen therapeut, nadat de zoveelste prille relatie door haar toedoen strandde. Haar therapeut hield haar destijds een spiegel voor: zodra de relatie intiem werd en de angst voor kwetsbaarheid toenam, zette Morton haar stekels op in plaats van te communiceren.

Hoewel dit gedrag vaak de kop opsteekt in de liefde, kan het net zo goed je vriendschappen of de band met je familie overschaduwen. Maar hoe herken je dit mechanisme bij jezelf?

Dit gedrag uit zich voornamelijk in vermijding. Een kogelvis reageert urenlang niet op berichten, neemt zelf zelden het initiatief om af te spreken en toont opvallend weinig nieuwsgierigheid naar het leven van de ander. Soms kiest het beschermingsmechanisme juist voor de aanval. Dan uit het zich in conflictzoekend gedrag; het bewust ontketenen van een ruzie om de relatie te saboteren voordat de ander de kans krijgt om te kwetsen. Emotionele zelfbescherming is een krachtig oerinstinct. Onze hersenen scannen continu op gevaar en activeren bij spanning direct de bekende vecht- of vluchtreactie. Waar de ene kogelvis hard wegrent, kiest de ander voor de strijd. Het doel blijft hetzelfde: de vermeende dreiging afweren.

Waarom we onze stekels opzetten

Dit vluchtgedrag ontstaat zelden zomaar. Vaak ligt de wortel bij een vermijdende hechtingsstijl. Mensen met deze stijl trekken zich instinctief terug en sluiten zich emotioneel af om een gevoel van veiligheid te creëren.

Daarnaast spelen onverwerkte ervaringen uit het verleden een grote rol. Velen hebben in hun jeugd of in vorige relaties geleerd dat intieme connecties onvoorspelbaar zijn of steevast leiden tot kritiek en afwijzing. Het wrange is dat dit gedrag vaak geheel automatisch verloopt. Je voelt een plotselinge opwelling van ongemak of angst, reageert daarop door de ander weg te duwen en ervaart direct daarna een gevoel van opluchting. Pas achteraf realiseren we ons vaak wat we hebben aangericht.

Zo transformeer je de angst in verbinding

Het is niet nodig om je stekels volledig te verliezen. In een vroeg stadium van het daten helpt een gezond schild je om je grenzen te bewaken. Maar als je verlangt naar een diepe, duurzame connectie, is het helend om je mindset te onderzoeken. Hoe pak je dit aan in het dagelijks leven?

Erken je eigen patronen

Verandering begint bijna altijd met een pijnlijk moment van inzicht, bijvoorbeeld wanneer je beseft dat je wéér een mooi mens hebt weggeduwd. Begin simpelweg met het benoemen van je emoties op het moment dat ze opkomen. Voel je de drang om te vluchten? Vraag jezelf dan eens af waar die angst vandaan komt. Ligt de oorzaak bij die ene ex die je vertrouwen beschaamde, of wellicht in de dynamiek van je ouderlijk huis?

Kies voor toenadering in plaats van afstand

Dit vraagt om moed. Beweeg naar de ander toe op het moment dat je wilt vluchten. Dat betekent dat je deelt wat er in je omgaat, hoe spannend dat ook is. Schiet een opmerking van je partner in het verkeerde keelgat? Kies dan voor het gesprek in plaats van de stille trom. Een open reactie lucht vaak meteen op. Zo leert je zenuwstelsel dat emotionele openheid veel veiliger is dan je opsluiten in je eigen bubbel.

Bouw een hek, geen blinde muur

Ben je een keer niet uitgenodigd voor die vriendinnenavond? Als kogelvis ben je dan misschien geneigd om haar voortaan ook maar te negeren. Probeer die impuls te weerstaan. Negen van de tien keer is er helemaal geen sprake van kwade intenties en creëren we in ons hoofd een probleem dat er in werkelijkheid niet is. Spreek je behoeften liever gewoon rustig uit. Heb je een avond voor jezelf nodig? Zeg dat dan gewoon eerlijk. Zie je grenzen als een vriendelijk tuinhek waar je gezellig overheen kunt kletsen, niet als een metershoge vestingmuur.

Als je partner een kogelvis is

Ligt de kogelvis aan de andere kant van het bed? Dan kun je met fijngevoelige communicatie veel bereiken. Vraag liever niet direct of de ander boos is, want dat triggert vaak alleen maar meer weerstand.

Kies in plaats daarvan voor een observerende benadering. Zeg bijvoorbeeld dat het je opvalt dat de ander de laatste tijd wat stiller is of minder deelt dan voorheen. Geef aan wat dit met jou doet en kijk hoe er gereageerd wordt. Komt er ruimte voor reflectie, of blijft de muur strak omhoog staan? Uiteindelijk is een relatie een dans die je met z’n tweeën doet. Als de ander de stekels blijft opzetten en weigert de verbinding op te zoeken, dan is dat een helder signaal om te overwegen of deze dynamiek jou nog wel dient.

Bron: Global Heart

Je kunt ook interesse hebben in:

Waarom je juist valt voor mensen die geen interesse tonen

Wat is negging? Herken en stop deze vorm van emotionele manipulatie