Het verschil tussen schaamte en schuld, en hoe deze gevoelens aan te pakken
(Global Heart | Esther Haasnoot) Veel mensen verwarren schaamte met schuld, een verwante maar andere emotie. Er zijn echter belangrijke verschillen; vooral wat betreft de impact die deze emoties op je kunnen hebben en hoe je ze aanpakt. Laten we eens kijken naar wat schuld en schaamte verschillend maakt.
Schaamte versus schuldgevoel
Het is normaal om je soms slecht te voelen over dingen. We zijn mens en maken allemaal wel eens fouten. Maar hoe zit het als je je zo slecht voelt over wat je wel of niet hebt gedaan dat je het gedrag niet kunt scheiden van wie je bent als persoon? Is dat schaamte of schuld?
Hoewel je misschien schaamte en schuld door elkaar gebruikt om je gevoelens te beschrijven, is er een groot verschil tussen de twee. Als je het verschil weet, en ook de oorzaak van je gevoelens, kun je de beste manier vinden om er mee om te gaan.
Wat is een schuldgevoel?
Schuld is het besef iets verkeerd te hebben gedaan; het komt voort uit iemands daden.
Schuld is een onaangenaam gevoel dat iemand plaagt na een bepaalde handelwijze of juist een gebrek aan actie. Het is een emotie die optreedt als een automatische reactie op het handelen tegen iemands eigen moraal en waarden.
Bijvoorbeeld, als iemand eerlijkheid belangrijk vindt, maar tegen zijn vrouw liegt over waar hij geweest is, zal hij zich subiet schuldig voelen. Het interessante van schuldgevoelens is dat het als doel heeft je gedrag of handelwijze weer in overeenstemming te brengen met je waarden, d.w.z., relaterend aan het voorbeeld, om een integer mens te zijn.
Wat is schaamte?
Schaamte is het pijnlijke gevoel over hoe men op anderen (en op zichzelf) overkomt zonder iets gedaan te hebben.
Schaamte is een emotie die ontstaat doordat je denkt dat iets aan jou of je gehele persoon niet goed genoeg is. Deze emotie ontstaat door de gerichtheid op je eventuele gebreken.
Bijvoorbeeld, iemand zou kunnen geloven dat er iets aan haar mankeert wanneer een man haar niet terug belt na een date. In veel gevallen zorgt schaamte ervoor dat mensen delen van zichzelf die ze als nadelig beschouwen verbergen voor anderen in een poging om teleurstelling, afwijzing of zelfs vernedering te voorkomen. De meeste mensen die dit doen laten een masker zien uit angst om pijn gedaan te worden.
Gedrag of persoon?
Het belangrijkste verschil tussen schaamte en schuld is dat schuld over het gedrag gaat, terwijl schaamte over de persoon gaat.
Denk aan een ontmoeting met een vriend die zich wil verontschuldigen voor een kwetsende opmerking. Je zegt echter iets gemeens terug om de ander terug te pakken. Je kunt je schuldig voelen voor wat je zei, maar je kunt je ook schamen dat jij het type persoon bent dat zoiets doet.
Als je je schuldig voelt over wat je verkeerd hebt gedaan, kun je stappen ondernemen om het goed te maken en het achter je te laten. Maar schaamtegevoelens, of de overtuiging dat jij degene bent die verkeerd is, bieden geen eenvoudige manier om “terug te keren” naar een positiever gevoel over jezelf. Dat is een verschil tussen schaamte en schuld.
Het verschil tussen schaamte en schuld in herstel
Ernstige problemen kunnen ontstaan wanneer schaamte diep verweven raakt in iemands zelfbeeld en gevoel van eigenwaarde. Blijven hangen in een diepgewortelde schaamte en een laag zelfbeeld kan leiden tot zelfbestraffing en destructief gedrag. Schaamte is gecorreleerd met verslaving, depressie, eetstoornissen, zelfmoord, huiselijk geweld, verkeersagressie, etc. Jezelf en anderen willen straffen terwijl je met je schaamte omgaat, is niet productief voor herstel.
Daarentegen kan schuldgevoel helpen genezen. Schuldgevoelens zijn een teken dat je een gezond herstelproces doormaakt en stellen je in staat je gedragingen in eigendom te nemen en terug te draaien. Zodra je verantwoordelijkheid neemt voor de fouten die je hebt gemaakt, je verontschuldigt en die fouten corrigeert, ben je goed op weg om de situatie te herstellen.
Schuld kan je helpen begrijpen hoe je acties anderen beïnvloeden, maar schaamte is een naar binnen gerichte emotie die weerspiegelt hoe je je voelt over jezelf.
Hoe schaamte ontstaat
Vanaf de dag dat je geboren werd, leerde je wat oké of niet oké was om geaccepteerd te worden. Je gevoel van eigenwaarde werd gevormd door je dagelijkse ervaringen met liefde versus bestraffing, verzorging of verwaarlozing, en lof of kritiek.
Mensen die opgroeien in een gewelddadige omgeving kunnen gemakkelijk de boodschap meekrijgen dat ze liefde, geluk of succes niet verdienen. Dat ze ontoereikend en minderwaardig zijn, met andere woorden dat ze zich moeten schamen. Niet omgaan met schaamte kan mensen in een depressie doen belanden. Het gevoel ontoereikend te zijn zonder uitweg geeft een gevoel van hopeloosheid.
Na verloop van tijd kunnen intense schaamtegevoelens het zelfbeeld van een persoon in hun greep krijgen en een laag zelfbeeld ontwikkelen. Schaamtegevoelens kunnen ontwikkelen als we ons druk maken over wat andere mensen zullen denken. Iemand kan heel gevoelig worden voor wat aanvoelt als kritiek, zelfs als de werkelijkheid anders is. En kan zich afgewezen voelen door anderen. Van binnen voelen ze een pijnlijke zelfverachting en waardeloosheid.
Omgaan met schaamte
Maak van schaamte en kwetsbaarheid je kracht!
Schaamte heeft te maken met perceptie. Heling kan ontstaan als we durven te kijken naar onze gedachten en overtuigingen. Wanneer we onderzoeken hoe gegrond de schaamte werkelijk is. Vaak komen mensen tot verkeerde conclusies of misvattingen, en horen of zien ze alleen de dingen die negatieve berichten over zichzelf voeden. Meestal ontdekken ze later dat ze gewoon menselijk-zijn.
Soms kan schuld in schaamte overgaan. Slecht gedrag vertonen verandert in een beroerd gevoel over jezelf. De schaamte van iemand kan verlicht worden zodrahet oorspronkelijke schuldgevoel aangepakt wordt. Als deze gevoelens hardnekkig en overweldigend worden, is het belangrijk om professionele hulp te zoeken.
Omgaan met schuldgevoel
Laat gaan wie je denkt te moeten zijn! Lees meer over de moed van imperfectie.
Als je echt een fout hebt begaan en je slecht voelt voor wat je hebt gedaan, is schuldgevoel een normale reactie. Dit soort schuldgevoel kan adaptief zijn en je motiveren om actie te ondernemen of veranderingen aan te brengen op een manier die in de toekomst gunstig is. Het kan je helpen om dingen te identificeren die je wilt veranderen en manieren te vinden om relaties te herstellen die je misschien hebt geschaad. Schuldgevoelens kunnen ook dienen als een manier om sociale misstappen die de relaties met andere mensen bedreigen te identificeren en te corrigeren.
In het proces van verzoening met schuld zijn er drie stappen die vaak helpen de schuldgevoelens te verlichten.
Verander het gedrag: Stop met datgene waar je je schuldig over voelt. Je kunt je schuldgevoel verlichten door je te verontschuldigen voor je handelwijze of door een problematisch gedrag te veranderen.
De situatie opnieuw bekijken: Als je merkt dat je je alleen maar op negatieve gedachten richt, overweeg dan manieren om anders over de situatie te denken. Waren er andere factoren die een rol speelden? Wat kun je in de toekomst anders doen? Een manier vinden om je aandacht te verleggen van het negatieve naar meer realistische, positieve gedachten kan je helpen om je gevoelens van zelfverwijt achter je te laten.
Vergeef jezelf: Sta jezelf toe menselijk te zijn, fouten te maken, ervan te leren, en te veranderen om een beter mens te worden waar je trots op kunt zijn. Leren hoe je jezelf kunt vergeven kan een belangrijk hulpmiddel zijn om schuldgevoelens los te laten. Jezelf vergeven betekent niet dat je jezelf vrijpleit als je een fout hebt gemaakt of iemand kwaad hebt gedaan; in plaats daarvan gaat het erom dat je verantwoordelijkheid neemt, en laat zien dat je van je ervaringen kunt leren.
Praat met iemand: Je gevoelens delen met een goede vriend of therapeut kan helpen.
Bron: Global Heart
Je zou ook interesse kunnen hebben in:
Codependentie overwinnen: het doorbreken van de cyclus van ongezonde relaties
